Item image

TİCARET MEKTEBİ BİNASI

Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi RektörlüğüSultanahmet Meydanı’nın güney ucunda, Örme Sütun’un biraz ötesinde bulunan bina, meydandaki yeni sayılabilecek eserlerden olmasına rağmen hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. Binanın 1883 yılında Orman, Maadin ve Ziraat Nezareti (Bakanlığı) için inşa edildiği ve o dönem Ticaret Nezareti ile birleşmiş olan bu nezarete bağlı olarak “Hamidiye Ticaret Mekteb-i Âlîsi” ismiyle okul olarak kullanılmaya başlandığı bilinmektedir. Neo-Ottomano ve Art Nouveau üslubundaki binanın mimarı İtalyan mimar Raimondo D’Aronco’dur. Art Nouveau tarzında verdiği eserlerle ünlenen D’Aronco II.Abdülhamit döneminde 16 yıl boyunca saray mimarlığı yapmış ve bu süre içerisinde İstanbul’a pek çok eser kazandırmıştır.

Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi Cumhuriyet MüzesiBinanın bulunduğu noktada daha önceden Sultanahmet Camii’nin dârüşşifası ve imarethanesi bulunmaktaydı. Ticaret Mektebi’nin hemen arkasında bulunan Sanayi Mektebi’nin 1868 yılındaki inşası sırasında bu dârüşşifa büyük zarar görmüş ve hücreleri ile revaklarını kaybetmiştir. Ticaret Mektebi binasının da inşasının ardından dârüşşifanın ayakta kalan kısmının meydan ile bağlantısı kopmuş ve kullanımı için Sanayi Mektebi’ne bırakılmıştır. İmarethane ise yeni inşa edilen bu binalarla birleşerek yok olmuştur. Kısacası alandaki binaların değişimi var olan binaların ekleme ve değişikliklerle zaman içerisinde dönüşmesiyle yaşanmıştır. Son olarak mimar D’Aronco tarafından meydana bakan bu 98 odalı binanın yapılmasıyla At Meydanı’nın güney ucunun silueti belirlenmiş ve sınırı net bir şekilde çizilmiştir. Bina bitişik halde iki parça görünümündedir. Karşıdan bakanlar için sol tarafta kalan daha geniş cepheli kısmında İtalyanlar tarafından Neo-Ottomano (Yeni Osmanlı) olarak adlandırılan üslüp, sağ tarafta kalan küçük cepheli kısmında ise Art Nouveau üslübu baskındır. Sol taraftaki kısım geniş uzantılı ahşap bir saçak ile örtülüyken sağ taraftaki kısmın geniş ve ahşap saçağı dalgalı bir haldedir. Bu kısmın süslemeli taş işçiliği barındıran cephe duvarında iki adet de rölyef bulunmaktadır. Bunlardan birinde denizciliği temsilen yelken, halat ve çapa gibi figürler yer alırken diğerinde askeri kara gücünü temsilen sancak, zırh, kılıç, kalkan ve tabanca figürleri yer almaktadır. 1894 yılındaki Büyük İstanbul Depremi’nde zarar gören bina yine mimar D’Aronco tarafından restore edilmiştir.Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi Cumhuriyet Müzesi 27 Aralık 1977 gecesi çıkan yangında ise dış duvarları hariç tamamen kül olan bina aslına uygun olarak ihya edilse çatı saçaklarında, dış cephesinde ve bina içerisinde yer alan ahşap işlemeleri ile kalemişi süslemelerini kaybetmiştir. Yenilenen bina 30 Mart 1984 günü tekrar hizmete açılmıştır.

16 Ocak 1883 tarihinde kurulan Hamidiye Ticaret Mekteb-i Âlî’si, At Meydanı’na bakan bu binaya yani bugün Marmara Üniversitesi Rektörlüğü olarak kullanıma devam edilen binaya yerleştirilmiştir. Hamidiye Ticaret Mekteb-i Âlîsi günümüzdeki Marmara Üniversite’sinin temeli olup bina o tarihten itibaren bu kuruma hizmet etmeye devam etmektedir. Ancak bu süre içerisinde kurumun isminde birçok değişiklikler yaşanmıştır. Mektebin kurucusu II. Abdülhamit’in tahttan indirilişinin ardından okuldan da adı silinerek 1915 yılında ismi “Ticaret Mekteb-i Âlîsi” yapılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra; 1924 yılında ismi “Ulumu Aliye-i Ticarriye Mektebi” olarak değiştirilmiştir. 1936 yılında Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi, 1959 yılında İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi olarak değişiklikler devam etmiş ve son olarak 1982 yılından itibaren Marmara Üniversitesi adı ile eğitime devam etmiştir.

Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi RektörlüğüOsmanlı Devleti, Tanzimat’tan itibaren liberal ekonomiye geçmiştir. Bu yeni ekonomik sistem; liberal ekonomiyi bilen, serbest pazardan anlayan eğitimli bir tacir zümresini de gerekli kılmıştır. Hamidiye Ticaret Mekteb-i Âlîsi de bu amaçla Ticaret, Orman, Maadin ve Ziraat Nezareti tarafından kurulmuştur. Okul fikri Ticaret Nazırı Abdüllatif Suphi Paşa ve Maarif Nazırı Münif Paşa’nın çabaları sonucu hayata geçmiştir. Mektebin ilk müdürü ise aslen Avusturyalı bir Musevi olduğu bilinen Grati Efendi’dir. Kendisi mektebin kuruluşundan teşkilatlandırılmasına kadar ilgilenmiş ve 4 yıl boyunca müdürlük yapmıştır. Kurulduğunda 4 yıl olan eğitim süresi okulun 21 Eylül 1889 yılında Maarif Nezareti’ne bağlanmasının ardından 3 yıla indirilmiş ve bazı dersler Fransızca olarak verilmeye başlanmıştır. Yolsuzluk veya yeterli ilgi görmemesi gibi iddialar bulunmakla birlikte tam olarak bilinmeyen bir sebeple okul 1893 yılında kapatılmış daha sonra 15 Ekim 1897 tarihinde tekrar açılmıştır.

Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi RektörlüğüOsmanlı Devleti’nde ticaretle ilgilenenler daha çok gayrimüslimler olduğu için okul müdürü gibi öğrenciler de daha çok gayrimüslim çocuklardan oluşmuştur. Müslüman çocuklar ise yeni açılan askeri ve mülki okullara ilgi göstererek devlet kapısında asker veya memur olarak yer almayı tercih etmiştir. Bu durum devletin de dikkatini çekmiş olacak ki ticaretten anlayan Müslüman-Türk bir zümre yetiştirebilmek için Müslüman çocukların okula girmelerini teşvike çalışmıştır. Servet-i Fünûn gibi gazetelerde Ticaret Mektebi’nin Türk ve Müslüman çocuklarına ticaret öğretmedeki misyonu, Türk ve Müslüman çocuklarına ticaretin ve ticaret eğitiminin nasıl benimsetileceği üzerine yazılar yayınlanmıştır. Ancak bu konuda pek de başarı sağlandığı söylenilemez. Aslında okula genel itibariyle de pek rağbet yoktur. 15-25 yaş aralığındaki 200 öğrenci ile eğitime başlamayı amaçlayan okulun 1885 yılındaki toplam öğrenci sayısı 93’tür, bunlardan ancak 20’si Müslüman’dır. 1887 yılında verilen ilk mezunlar ise Ticaret Mektebi / Marmara Üniversitesi Cumhuriyet Müzesisadece 13 kişidir. II. Meşrutiyet’le birlikte milli iktisat düşüncesi daha bir etkinlik kazanmış ve Müslüman-Türk tacir yetiştirmeye daha fazla önem verilmiş olmasına rağmen 1915 yılında dahi mektep istediği öğrenci sayısı ve niteliğine ulaşamamış durumdadır. 1924-1925 ders yılında karma eğitime geçen okulda Türkiye’de ilk defa kız ve erkek öğrencilere bir arada eğitim verilmeye başlanmıştır.

Bina günümüzde Marmara Üniversitesi’nin rektörlük binası olarak kullanılmaktadır. Binanın sol tarafında kalan kısmı ise zamanında elbise ambarı ardından Yeniçeri Kıyafethanesi Müzesi olarak kullanılmıştır. 2008 yılından itibaren de Marmara Üniversitesi’ne bağlı olarak Cumhuriyet Müzesi olarak kullanılmaktadır. Müze; Sanat Galerisi ve 2010 yılında açılan İhap Hulusi Görey Galerisi olarak iki kısımdan oluşmaktadır. Bu müze sayesinde bünyesinde Roma, Doğu Roma ve Osmanlı dönemlerinin eserlerini barındıran Sultanahmet Meydanı’na modern sanat da taşınmıştır.