Item image

ESKİ ADLİYE BİNASI

Eski Adliye BinasıSultanahmet Meydanı’nda İbrahim Paşa Sarayı’nın arkasında yer alan ve 1955 – 2012 yılları arasında İstanbul Adliyesi olarak kullanılan binadır. 1949 yılında düzenlenen yarışmayı kazanan Türk mimarlar Sedat Hakkı Eldem ve Ord. Prof. Emin Halid Onat’ın projesi esas alınarak inşa edilmiştir. 1951 yılında inşasına başlanan bina 1955 yılında hizmete açılmıştır. 4.000 m² alan üzerine kurulmuş olan bina 2’si zemin seviyesinin atında 4’ü üstünde olmak üzere 6 katlıdır. Aslında bu bina projede öngörülen 2 bloklu yapının “mahkemeler bloğu” olarak düşünülen 1. bloğundan ibarettir, 2. blok inşa edilmemiştir. Projenin mimarlarından Emin Halid Onat’ın 1961’deki vefatının ardından diğer mimar Sedat Hakkı Eldem 2. bloğun inşası için çevredeki arkeolojik buluntuları da dikkate alarak, bunların üstünü kısmen örten yeni bir proje geliştirmiştir. Ancak Anıtlar Kurulu’nun onayını da almasına rağmen bu proje hayata geçememiştir.

Bu binadan önce, Ayasofya’nın doğu cephesinden Sultanahmet Camii yönüne doğru uzanan devasa bir yapı olan eski Darülfünun Binası, İstanbul Adliyesi olarak kullanılmıştır. Bugün kendisinden hiçbir iz kalmayan bu bina 1846-1863 yılları arasında İsviçreli ünlü mimar Gaspare Trajano Fossati tarafından neo-klasik üslupta inşa edilmiştir. Ancak bina devasa kütlesiyle Fossati’nin kendisinin de büyük bir restorasyondan geçirdiği Ayasofya’yı adeta  perdelemiştir. Bu sebeple 3-4 Aralık 1933 gecesi çıkan yangında tamamen kül olan Darülfünun Binası çok da özlemle anılmamış, binanın yanması her ne kadar üzücü olsa da tarihi yarımadanın siluetini kurtarmak için bir fırsat olarak görülmüştür. Darülfünun Binası her ne kadar üniversitenin kullanımı amacıyla inşa edilmiş olsa da 1854 yılında Maliye, Evkaf ve Adliye Nezaretlerine devredilmiştir. Meşrutiyet’in ilanının ardından 1876-1878 yıllarında ve Meşrutiyet’in iadesi üzerine 1908 yılından sonra Osmanlı Mebusan Meclisi’ne ev sahipliği yapmıştır. Son olarak da İstanbul Adliyesi olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Eski Adliye Uydu

Darülfünun Binası’nın yanmasının ardından yeni bir adliye binasına gereksinim duyulunca yeni bina için yer tartışmaları başlamıştır. Yeni adliyenin İbrahim Paşa Sarayı yıkılarak onun yerine yapılması dahi düşünülmüş ve büyük tartışmalara sebep olmuştur. Ardından bugün otel olarak kullanılan Sultanahmet Cazaevi’nin yıkılarak oraya yapılması fikri baskın çıkmış ama her nedense bundan da vazgeçilerek bugünkü yerinde karar kılınmıştır. Binanın yeri kesinleşince 1939 yılında gerekli istimlâkler yapılmış ve İbrahim Paşa Sarayı’nın kısmi yıkımına başlanmıştır. Bu kapsamda sarayın meydana göre arka tarafında kalan dördüncü avlusu tamamen yıkılmıştır. II. Dünya Savaşı’nın araya girmesiyle çalışmalar yarım kalmıştır. Savaştan sonra, 1949 yılında yapılan proje yarışmasını kazanan Sedat Hakkı Eldem ve Ord. Prof. Emin Halid Onat’ın projesinin inşasına 1951 yılında başlanmış ve Adliye Binası 1955 yılında hizmete açılmıştır.

Adliye Binası’nın inşası sadece İbrahim Paşa Sarayı’na zarar vermemiş, Roma Hipodromu’nun Batı cephesinden kalan son izleri de yok etmiştir. Binanın temel çalışmaları sırasında Hipodrom’a ait seyirci oturma sıralarından bazı parçalar ve bir merdiven bulunmuştur. Aynı zamanda; adliye binasının altında dikdörtgen planlı ve aynalı tonozla örtülü 19. yüzyıla ait iki su haziresi ortaya çıkarılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son devirlerinde inşa edilen bazı binaların altında bu gibi su hazireleri bulunmaktadır. Gerek Adliye Binası’nın inşası sırasında gerekse 1958 yılında yapılan arkeolojik kazıda Antiochus ve Lausus Saraylarının kalıntılarına da ulaşılmıştır.

Eski Adliye Binasıİstanbul Adliyesi’nin, Çağlayan’daki yeni binasına taşınmasıyla Eski Adliye Binası’nın adliye olarak hizmetine 25 Temmuz 2012 günü son verilmiştir. Bundan sonra binanın ne olarak kullanılacağına ilişkin tartışmalar sürerken İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün Cağaloğlu’nda bulunan 150 yıllık tarihi binasının çıkan bir yangında kül olmasının ardından dönemin başbakanının talimatıyla bina İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne tahsis edilmiştir. Tüm birimleriyle birlikte Eski Adliye Binası’na taşınan İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü halen bu binadan hizmet vermeye devam etmektedir.